Merhabalar, ben Karabük Üniversitesi Mekatronik Mühendisliği öğrencilerinden Recep Fatih Çetin. 2024-2025 eğitim döneminde Karabük Üniversitesi Maker Kulübü’nün başkanlığını yürüttüm, önümüzdeki süreçte ise kulüp başkanlığı görevini sürdüreceğim.
Geçtiğimiz süreçte Karabük’te önemli bir eksikliği fark ettik ve bunu sizlerle paylaşmak istiyorum: Karabük’te halka açık, öğrencilerin ve vatandaşların kullanabileceği bir Fab Lab (Fabrication Laboratory) veya Makerspace bulunmamaktadır. Bu yazıda Fab Lab ve Makerspace kavramlarının ne anlama geldiğinden ve neden Karabük’te böyle bir atölyeye ihtiyaç duyulduğundan bahsetmek istiyorum.
Fab Lab ve Makerspace Nedir?
Fab Lab (Fabrication Laboratory), bilgisayar kontrollü üretim araçlarıyla (3D yazıcı, lazer kesici, CNC makineleri vb.) donatılmış küçük ölçekli üretim laboratuvarlarıdır. “Neredeyse her şeyi üretme” mottosuyla kurulmuş bu alanlar, insanların fikirlerini hızla prototipe dönüştürmesine imkân sağlar.
Makerspace ise benzer şekilde, insanların bir araya gelerek farklı araçları kullanabildiği, üretim ve paylaşım odaklı topluluk atölyeleridir. Fab Lab’lerden farkı daha esnek yapıda olmalarıdır; sadece mühendislik değil, sanat, tasarım, zanaat ve geri dönüşüm gibi alanlara da açıktır.
Her iki yapı da Maker Kültürünü destekler; yani bireylerin kendi fikirlerini üretime dönüştürebilmeleri için gerekli ortamı sağlar.
Görsel: Amsterdam Fab Lab at The Waag Society, 2009.
Neden Karabük’te Böyle Bir Atölyeye İhtiyaç Var?
Karabük Üniversitesi’nde çok sayıda mühendislik öğrencisi, tasarım öğrencisi ve yaratıcı fikirlere sahip genç bulunuyor. Ancak bu fikirlerin prototipe dönüşebilmesi için erişilebilir bir atölye altyapısı yok.
Bugün Teknofest veya TÜBİTAK projeleri için bazı öğrencilere üniversite tarafından çalışma odası tahsis edilebiliyor. Fakat bunun dışında genel maksatlı üretim alanı olmadığı için öğrencilerin bireysel projelerini hayata geçirmesi oldukça zor.
Basit birkaç örnek verelim:
-
Bir Endüstriyel Tasarım öğrencisi (ya da Karabük halkından herhangi biri de olabilir) telefon tutacağı tasarladı diyelim. Çizimini yaptı ama prototipini üretmek için lazer kesiciye ihtiyacı var. Sadece Bugün Karabük’te bu ihtiyacı karşılayabileceği erişilebilir bir alan bulamayabilir.
-
Bir Mekatronik öğrencisi (ya da dediğim gibi, Karabük halkından herhangi biri), quadcopter için özel bir gövde tasarladı. Eğer bu projeyi resmi bir yarışmaya bağlamazsa, ne yazıcıya ne de üretim alanına erişim hakkı elde edemeyebilir.
-
Bunun dışında tekstil alanında dikiş makineleriyle prototip geliştirmek, geri dönüşüm projeleri yapmak veya günlük ihtiyaçlara yönelik yenilikçi çözümler üretmek isteyen bireyler için de benzer sıkıntılar mevcut.
Bu nedenle, Karabük’te bir Fab Lab veya Makerspace kurulması yalnızca eğitim açısından değil, aynı zamanda girişimcilik açısından da kritik bir katkı sağlayacaktır. Çünkü bu atölyelerde geliştirilen prototipler, zamanla yeni ürünlere ve ticari fikirlere dönüşecektir. Böylelikle Karabük’te startup ekosistemi gelişecek, genç girişimcilerin sayısı artacak ve şehir, teknolojik yeniliklerin doğduğu bir merkez haline gelecektir.
Örnek bir "makerspace" alanı
Sonuç
Bir Fab Lab veya Makerspace’in Karabük’e kazandırılması:
-
Öğrencilerin projelerini hayata geçirmesine imkân tanıyacak,
-
Maker kültürünü yaygınlaştırarak şehre yenilikçi bir vizyon katacak,
-
Karabük halkı için de üretim ve yaratıcılık odaklı bir ortak alan oluşturacak,
-
Yeni ürün prototiplerinin ortaya çıkması sayesinde girişimciliği destekleyecek ve şehirde ekonomik canlılık sağlama fırsatı yaklayabilecektir.